اولین اعزام دانشجو به خارج در زمان محمد شاه قاجار

در سال های اخیر اعزام دانشجو به خارج از کشور به تعداد بیشماری انجام می شود. اما تاریخچۀ مهاجرت تحصیلی در ایران به دورۀ قاجار باز می گردد. مؤسسۀ مای‌آرمان در این مقاله به اولین اعزام دانشجو به خارج در زمان محمد شاه قاجار می پردازد.

اعزام اولین دانشجوی ایرانی 

در قرن حاضر شاهد تعداد روز افزون اعزام دانشجو به خارج از کشور هستیم. ازدیاد اخذ پذیرش تحصیلی دانشگاه های سراسر دنیا تنها کیفیت بالای سیستم آموزشی نیست. پذیرش عمومی این اصل که تحصیل در دانشگاه های برتر دنیا می تواند راه رشد علمی و کاری را باز کند، نکتۀ مهمی است. این روزها ایدۀ دستیابی به شرایط مساعدتر زندگی با مهاجرت تحصیلی به باوری عمومی تبدیل شده که به همین دلیل بسیاری از دانشجویان این راه را برای پیشرفت خود انتخاب می کنند. اما اعزام داشجو به اروپا در سال 1811 میلادی (1190 شمسی) سر و صدای زیادی به پا کرد. هرچند اولین اعزام دانشجو به دورۀ حکومت شاه عباس صفوی رخ داد. وقتی چندین نفر را برای یادگیری هنر به رم فرستاد. با این حال در این مقاله اولین اعزام دانشجو در زمان آقا محمدخان قاجار مورد بررسی قرار می گیرد. شما می توانید سؤالات خود دربارۀ اخذ پذیرش تصحیلی از مشاوران مؤسسۀ مای‌آرمان بپرسید.

اعزام دانشجو در دورۀ حکومت قاجاری

در زمان حکومت قاجار نوگرایی در عرصه های اجتماعی، فرهنگی و سیاسی مورد توجه قرار گرفت. این نکته باعث شد با اینکه پادشاهان بیشتر وقت خود را به جنگ و کشور گشایی می گذراندند، با ایده های مدرن سازی جامعه هم سو شوند. برای مثال با اعزام دانشجو به کشورهای اروپایی مخالفت نکردند. البته نباید فراموش کرد اقدام به اعزام دانشجو امر نوینی در عهد قاجار بود. بنابراین پذیرش آن برای مردم ایران که در ناآگاهی و بی سوادی هم به سر می برند، کار دشواری بود.

چرا اولین اعزام دانشجو در قاجار رخ داد؟

تلاش برای کم رنگ کردن بی سوادی در جامعه با تلاش عباس میرزا صورت گرفت. عباس میرزا به دنبال ایجاد نظام آموزشی جدید بود. او سعی کرد اصلاحات فرهنگی گسترده ای در ایران اعمال کند. بنابراین تصمیم گرفت ابتدا سطح سواد مردم را با سیستم آموزش نوین بالا ببرد. البته نباید فشارهای نظامی و سیاسی روسیه و انگلستان را در این امر نادیده گرفت. با این حال علاقۀ عباس میرزا به حدی بود که پسرش محمد شاه را در کودکی تحت آموزش معلمی فرانسوی قرار داد. علاوه بر این به واسطۀ تلاش برای تحکیم روابط ایران با اروپا، فرصت را غنیمت شمرد و دو ایرانی را برای اولین به اروپا فرستاد. شاید شما هم کنجکاو باشید بدانید که اولین دانشجویانی که در زمان محمدشاه قاجار اعزام شدند چه کسانی بودند.

اولین ایرانیان منتخب قانون اعزام دانشجو

اولین ایرانیانی که با تلاش عباس میزا به اروپا اعزام شدند محمد کاظم و حاجی بودند. این دو نفر به ترتیب برای تحصیل در علم طب و رشتۀ نقاشی مهاجرت کردند. اما بعد از این که اولین اعزام دانشجو موفقیت آمیز بود، پنج نفر دیگر هم به فرانسه اعزام شدند. اعزام این افراد در زمان حکومت محمد شاه قاجار و با تلاش مشیرالدوله سفیر ایران در فرانسه انجام شد. نام این پنج نفر به شرح زیر است.

• میرزا صالح کارزونی شیراز برای تحصیل در رشتۀ زبان های خارجی اعزام شد.
• میرزا سید جعفر با هدف تحصیل در رشتۀ پزشکی منتخب اعزام دانشجو بود.
• میرزا رضا برای تحصیل در رشتۀ مهندسی صنایع نظامی اعزام شد.
• محمدعلی چخماق سازی به منظور یادگیری قفل و کلیدسازی به اروپا اعزام گردید.
• میرزا جعفرخان مشیرالدوله برای تحصیل در رشتۀ مهندسی صنایع نظامی در فرانسه انتخاب شد.

به همین ترتیب روال اعزام دانشجو با تأیید حاکم وقت ادامه پیدا کرد. در ضمن آرام آرام ایرانیان با این موضوع کنار آمدند. آن ها نیز پذیرفتند که اعزام دانشجو به کشورهای دیگر ثمر بخش است. مردم وقتی به این پی بردند که دانشجویان اعزامی بعد از اتمام تحصیل به ایران بازگشتند. 

افزایش اعزام دانشجو در زمان محمدشاه قاجار

همان طور که گفتیم دانشجویانی که راه مهاجرت تحصیلی را در زمان حکومت قاجار انتخاب کردند، به ایران بازگشتند. این افراد دانش و مهارت های اروپایی را با خود به ایران آوردند. همین باعث شد در عرصه های مختلف مانند پزشکی، هنر، مهندسی و معلمی تحولی اساسی رخ دهد. به ویژه این که با روی کار آمدن دارالفنون دانش آموختگان دانشگاه های اروپایی دانشجویان زبدۀ ایرانی را آموزش دادند. تلاش عباس میرزا و صدر اعظمش برای اعزام دانشجو باعث شد که تحول فرهنگی در ایران به وجود آید. علاوه بر این سیستم آموزشی ایران رشد قابل توجهی را تجربه کرد. چنین دگرگونی هایی مشوق بسیاری از دانشجویان برای مهاجرت در زمان محمدشاه قاجار شد.

مهاجرت تحصیلی در زمان محمد شاه قاجار

اعزام دانشجو در زمان عباس میرزا با همکاری صدر اعظمش قائم مقام انجام شد. این موضوع باعث شد که عباس میرزا به محمدشاه توصیه کند که پیرو پیشنهادات قائم مقام باشد. اما قائم مقام با قدرت گرفتن در دو سال اولیۀ حکومت محمد شاه قاجار مسیر سرکوب کردن مدعیان سلطنت را پیش گرفت. این موضوع محمدشاه را نیز از برنامۀ اعزام دانشجو دور کرد. با این حال دانشجویان از روابط بدون تنش ایران با کشورهای دیگر استفاده کردند. بنابراین همچنان در زمان پادشاهی محمد شاه قاجار اعزام دانشجو ادامه داشت. به نحوی که 5 نفر از فرزندان اشراف با تلاش سفیر ایران در فرانسه به آن کشور اعزام شدند. این مهاجرت تحصیلی همزمان با تلاش برای اعزام دانشجو به مصر در حدود 50 نفر صورت گرفت. اما مهاجرت تحصیلی پنج نفر به فرانسه پیش از مهاجرت دانشجویان به مصر به ثمر نشست. بنابراین 5 نفر مذکور اولین گروه دانشجویان ایرانی بودند که برای تحصیل به اروپا اعزام شدند.

تأثیر اعزام دانشجو زمان محمد شاه قاجار

موفقیت آمیز بودن اعزام دانشجو وقتی بر همگان آشکار شد که ایران متحول شد. زمانی که درمان مردم با روش های نوین صورت می گرفت. آموزش دانش آموزان در مدارس جدید ایران فرزندان خانواده های متوسط جامعه را تحت حمایت علمی قرار می داد. به همین دلیل بورسیه های تحصیلی مختلف اجازۀ توسعۀ اعزام دانشجویان طبقات مختلف جامعه را نیز فراهم کرد. جالب است بدانید که فرانسویان مشوق محمد شاه قاجار برای اعزام دانشجو بودند. آن ها پیشنهاد دادند افرادی که اشراف زاده نیستند را برای تحصیل در خارج از کشور اعزام کنند.
این پیشنهاد کمک کرد که دانشجویانی از اقشار مختلف جامعه موفق با ادامۀ تحصیل در دانشگاه های خارج از کشور شوند. در ادامه نیز بهترین کشورها برای زندگی خارج ایران شناخته شدند. بنابراین طرز فکر مهاجرت تحصیلی از خانواده های اشرافی به خانواده های قشر متوسط و پایین جامعه راه پیدا کرد. در ضمن نسل های بعد با هدف زندگی در کشورهای اروپایی کار پس از تحصیل را برنامۀ اصلی خود قرار دادند. برای کسب اطلاعات تکمیلی دربارۀ مهاجرت تحصیلی می توانید از راهنمایی مشاوران مؤسسۀ مای‌آرمان بهره مند شوید.

تحولات ایران با اعزام دانشجو 

1. ایران در زمان حکومت محمد شاه قاجار دگرگون شد. خانواده های اشرافی فرزندان خود را با هزینۀ خود به خارج از ایران اعزام می کردند. این موضوع باعث پر رنگ و مهم تر شدن مسئلۀ اعزام دانشجو در میان درباریان و مقام های دولتی گردید. 
2. تغییر و تحول در نظام آموزشی نکتۀ مثبت دیگری است که متأثر از اولین اعزام دانشجو به خارج در زمان محمد شاه قاجار است. به نحوی که در زمان پاشادهان بعدی هم شاهد افزایش تعداد مدارس و دانش آموزان حتی در روستاها بودیم. علاوه بر این کاتولیک های فرانسوی در تبریز و اصفهان مدارس رایگان افتتاح کردند. ایرانیان تحصیل کرده در خارج بعد از بازگشت به ایران، دست به راه اندازی مدارس مختلف زدند. این کار باعث آموزش تاریخ، جغرافیا و ریاضیات و سایر دروس در مدارس شد. معلمان هم گاهی فارغ التحصیلان دانشگاه های خارجی بودند.
3. اعزام دانشجو به خارج از کشور در زمان محمد شاه قاجار بر صنعت روزنامه نگاری هم تأثیر گذاشت. به نحوی که اولین روزنامۀ ایران به نام کاغذ اخبار توسط میرزا صالح شیرازی تحریر و منتشر شد. فردی که دورۀ تحصیل خود را در انگلستان گذرانده بود.

تحولات دیگر ایران با اعزام دانشجو

گفتنی است که اعزام اولین دانشجو به خارج از کشور در زمان محمد شاه باعث پیشرفت صنایع نظامی ایران نیز شد. میرزا رضا یکی از پنج نفری بود در زمان محمدشاه قاجار به فرانسه اعزام شدند. او در رشتۀ صنایع نظامی تحصیل کرد. بازگشت او و استفاده از مهارت ها و دروس صنایع نظامی باعث پیشرفت نظامی ایران در زمان محمد شاه شد. این رشد باعث اعزام دانشجو به تعداد بیشتری به فرانسه شد. زیرا علوم و فنون مهندسی صنایع نظامی را فرا گرفتند و در توسعۀ این صنعت در ایران نقش مهمی بازی کردند.

کلام آخر
اولین اعزام دانشجو در زمان میرزا عباس انجام شد. اما پنج نفر در گروه اولین اعزام دانشجو به خارج در زمان محمد شاه بودند. این فرآیند باعث شد ایران تحولات سیاسی، نظامی، علمی و درمانی را تجربه کند. در ضمن دانش آموزان مستعد از خانواده های غیر اشرافی با بورسیه های تحصیلی شامل قانون اعزام دانشجو شوند. بنابراین باور عمومی تغییر کند. به نحوی که در قرن 21 شاهد رشد قابل توجه تعداد متقاضیان اخذ پذیرش تحصیلی هستیم. به شما اعزام دانشجو چه نقشی در آیندۀ ایران خواهد داشت؟ ایران عهد محمد شاه قاجار چه تحولاتی به غیر از موارد گفته شده را تجربه کرده است؟ شما عزیزان می توانید دیدگاه های خود را در بخش کامنت با ما به اشتراک بگذارید. 
شما می‌توانید از طریق تماس با  شمارۀ 02141276 با موسسه اعزام دانشجوی مای‌آرمان در ارتباط باشید. در ضمن با تکمیل فرم مشاورۀ رایگان مؤسسۀ مای‌آرمان می‌توانید سؤالات خود را بپرسید. در صورت لزوم مشاورۀ حضوری نیز برای شما امکان‌ پذیر است. همچنین می‌توانید تازه‌ ترین ‌ها را در اینستاگرام مؤسسۀ مای‌آرمان مشاهده کنید.