کناره گیری دولت انگلستان از بورسیه تحصیلی اراسموس

یکی از انواع بورسیه تحصیلی بسیار قوی در دنیا برنامۀ اراسموس است. این برنامه از سال 1987 در اتحادیۀ اروپا شکل‌ گرفته و طبق این بورسیه دانشجویان علاوه بر کمک هزینه هایی که دریافت می کنند، می توانند هر کدام از سال های تحصیلی خود را در یکی از کشورهای اروپایی زیر نظر اراسموس مانند نروژ، فرانسه، آلمان، لهستان، ایتالیا و مجارستان بگذرانند و از امکانات همۀ دانشگاه ها استفاده کنند. بنابراین بورسیه ای بسیار قوی است. یکی از کشورهای عضو برنامۀ اراسموس که اخیراً خبرهایی مبنی بر جدا شدن او از اراسموس منتشر شده انگلستان است که برخی از افراد آن را ضربه ای بزرگ به اراسموس می دانند. در ادامه به بررسی این خبرها می پردازیم.

ضربۀ سخت به اراسموس به دلیل جدا شدن انگلستان

خبرهای اخیر حاکی از جدا شدن انگلستان از بورسیه تحصیلی اراسموس است که جنجال های زیادی به پا کرده است. دکتر هیول سری جونز، که در هنگام تأسیس اراسموس در سال 1987 مدیر آموزش جوانان کمیسیون اروپا بود، تصمیم برای پایان دادن به مشارکت انگلستان در بورسیه تحصیلی اراسموس را یک ضربۀ جدی به جوانان توصیف کرد و از اسکاتلندی ها و دولت ولز و مجلس انگلستان خواست تا در این زمینه تجدید نظر کرده و خارج كردن انگلیس از اراسموس را رد كنند. دولت ایرلند که بخشی از کشور انگلستان است در این زمینه وارد عمل شده و متعهد شده بودجه ای را برای دانشجویان در ایرلند شمالی به عنوان بورسیه تحصیلی یا فاند در نظر بگیرد تا بتواند به مشارکت در برنامۀ اراسموس ادامه دهد. همچنین طبق تحقیقات دانشگاه جهانی خبر تعدادی از دانشگاه های قارۀ اروپا در حال حاضر در حال بررسی چگونگی ادامۀ همکاری با آموزش عالی انگلستان هستند. افراد عضو این برنامه به شدت در مورد جدا شدن کشور انگلستان از برنامۀ بورسیه تحصیلی اراسموس نگران هستند. امی آرتز، رئیس دپارتمان روابط بین الملل (Ecole Centrale de Marseille) در فرانسه و یکی از کارشناسان با تجربۀ اراسموس در دهۀ گذشته که بیشتر با آژانس های ملی اراسموس هلند و فرانسه همکاری کرده است، گفت برای جلوگیری از جدا شدن برخی کشورها مانند انگلیس از اراسموس باید موارد دیگری از جمله زمینه هایی برای اشتغال، مانند کارآموزی نیز در این برنامه در نظر گرفته شود.

فعالیت های اراسموس برای کمک به دانشجویان

همان طور که گفتیم اراسموس یکی از بهترین نوع بورسیه تحصیلی در سراسر جهان است. فعالیت ها و اهداف اجرای این بورسیه عبارت اند از:

• مشارکت های استراتژیک برای توسعه و تقسیم شیوه های نوآورانه بین دانشجویان در زمینۀ آموزش جوانان، جامعۀ مدنی یا بخش های مختلف اقتصادی اجتماعی.
• اتحاد دانش برای ایجاد مشارکت های بیشتر در مقیاس بزرگ بین مؤسسات آموزش عالی و مشاغل برای کمک به نوسازی مؤسسات از طریق نوآوری و خلاقیت دانشجویان در مقاطع ارشد و دکتری.
• استفاده از مهارت‌های گوناگون برای امکان همکاری بین مؤسسات آموزش حرفه‌ای و شرکت‌ها و کمک به ایجاد بخش‌های جدید و نوسازی شیوه‌های آموزش و نوآوری اجتماعی.
• ایجاد ظرفیت های بیشتر در زمینۀ آموزش عالی از طریق فاند دکتری، پروژه های همکاری فرا ملی، مبتنی بر مشارکت های چند جانبه که در درجۀ اول بین مؤسسات آموزش عالی در کشورهای عضو اراسموس و واجد شرایط اتفاق می افتد.
• مدرک کارشناسی ارشد مشترک اراسموس موندوس، یک برنامۀ مطالعاتی معتبر، یکپارچه و بین المللی است که به طور مشترک به عنوان یک کنسرسیوم بین المللی توسط مؤسسات آموزش عالی به دانشجویان فارغ التحصیل ارائه می شود. این مورد یکی از اهمیت های وجود انگلیس در این برنامه و ادامۀ تعهدش است.

آرتز که هم اکنون دکتری خود را در دانشگاه پاریس می گذارند و روی موضوع تأثیر بحران ها در همکاری بین المللی در سطح آموزش عالی تحقیق می کند، گفته است: گر چه از دست دادن هر کشوری از تعهد اراسموس مهم است. اما من معتقدم که تأثیر منفی جدا شدن انگلیس از این برنامه حتی بیشتر از حد انتظار خواهد بود.
انگلیس برای سال های زیادی یک شریک مهم اراسموس در فرانسه بوده است. در واقع انگلیس در کنار کشورهای اسپانیا و ایتالیا همیشه جزء سه عضو بسیار فعال در این برنامه بوده و با رفتنش ضربۀ محکمی به این بورسیه تحصیلی خواهد زد. انگلیس یکی از بهترین کشورها برای کارآموزان اراسموس بوده که هر ساله بین 3200 الی 3800 دانشجو را پذیرش می کرده است. انگلیس همچنین یکی از سه مقصد برتر مورد علاقۀ دانشجویان فرانسوی است که در خارج از کشور تحصیل می کنند. به طور کلی هر ساله تقریباً 4200 و 4400 دانشجو از شرایط این فاند استفاده می کنند که دو سوم آن ها دانشجویان فرانسوی خارج از کشور هستند.

عدم تعادل برنامه های اراسموس علت اصلی خروج انگلستان

یکی از دلایل اصلی که کشور انگلیس برای توضیح جدا شدنش از اراسموس می دهد این است که بین دانشجویان ورودی و خروجی برنامۀ بورسیه تحصیلی اراسموس از کشورهای مختلف و سایر فعالیت های این برنامه تعادل لازم وجود ندارد. مثلاً هر ساله دو سوم دانشجویان از کشور فرانسه هستند. در واقع این کشور ادعا می کند علی رغم فعالیت های زیاد دانشجویان بریتانیایی در این برنامه، آمار اتحادیۀ اروپا نشان می دهد که به طور قابل توجهی تعداد دانشجویان و کارآموزان سایر کشورهای عضو اتحادیۀ اروپا بیشتر از دانشجویان یا کارآموزان انگلستان برای استفاده از شرایط اراسموس در خارج از کشور است که همگی آن ها از بودجه های عظیمی که انگلستان در اختیار اراسموس قرار داده است استفاده می کند. بنابراین انگلستان این برنامه را به نفع کشور خود ندانسته و تمایل دارد بودجه اش را صرف دانشجویان خود بریتانیا نماید. با  این حال آخرین آمار به دست آمده مربوط به سال های تحصیلی 2018-2019 نشان می دهد که حدود 18305 دانشجو و کارآموز شامل 9993 دانشجو و 8106 کارآموز از طرح اراسموس استفاده کرده اند و این تعداد حدود 50 درصد از کل دانشجویان استفاده کننده از طرح اراسموس است که آمار قابل توجهی می باشد.
کل هزینه های اراسموس برای هر سال تحصیلی تقریباً 144 میلیون یورو معادل 178 میلیون دلار آمریکاست که جهت آموزش جوانان، ورزش و موارد مربوط به تحصیلات دانشجویان استفاده می شود. از این میزان 56.6 میلیون یورو معادل 70 میلیون دلار آمریکا توسط انگلیس پرداخت می شود و نشان می دهد جدا شدن این کشور چه قدر برای این برنامه گران تمام خواهد شد. در اطلاعیۀ مطبوعاتی وزیر آموزش و پرورش انگلستان در 26 دسامبر 2020 گفته است که طرح جدیدی که برای اراسموس باید در نظر گرفت هدف باید این باشد که طوری بورسیه تحصیلی به دانشجویان نخبه ارائه شود که برای همۀ افراد کشور انگلیس و سایر کشورهای عضو اتحادیۀ اروپا که نمی توانستند از برنامه های بورسیه تحصیلی اراسموس استفاده کنند، فرصت پیشرفت و تغییر زندگی وجود داشته باشد. وی در ادامه گفت: این برنامه فرصت های مشابه را برای دانشجویان جهت تحصیل و کار در خارج از کشور فراهم می کند.

طرح جدید اراسموس نیاز به جریان های متقابل دارد

دکتر ژانت ایلیوا، مدیر مشاور تحقیقاتی مستقر در انگلیس، گفت: دشوار ترین مؤلفه در طرح جدید اراسموس ایجاد زیر ساخت چند جانبه برای فعالیت بیشتر و بهتر است که بتواند جریان های فعالیت متقابل و تبادل دانش آموزان را تسهیل کند. وی گفت: اگر مؤسسات آموزش عالی انگلستان بخواهند روابط خود را دوباره با اراسموس برقرار کنند، باید بررسی های دقیق انجام شود. این در حالی است که از جزئیات منتشر شده مشخص است که طرح اراسموس جدید روی دانشجویان خارج از کشور متمرکز خواهد شد و دانشجویان خارجی بیشتری می توانند از این بورسیه تحصیلی استفاده کنند و پذیرش بگیرند. وزارت آموزش انگلستان به سؤال خبرنگاران در مورد بودجه ای که برای طرح جدید اراسموس در صورت تأیید شدن در نظر گرفته است پاسخی نداد.

مشارکت گسترده تر در برنامۀ بورسیه تحصیلی اراسموس

طبق گزارش خبرنگاران برنامۀ جدید اراسموس برای سال 2021 شامل بورسیه های تحصیلی جدید و فعالیت های کوتاه تر خواهد بود. بنابراین هزینه و مدت زمان، دیگر مانعی در رسیدن به اهداف اراسموس ایجاد نخواهد کرد. پل جیمز کاردول، استاد حقوق در دانشگاه استراتکلاید اسکاتلند، در یک مصاحبۀ خبری گفت جدا شدن انگلیس از برنامۀ بورسیه تحصیلی اراسموس می تواند تبعات زیادی داشته باشد. بنابراین، من انتظار دارم که با برنامه های جدید این کشور بیشتر به کار خود در اراسموس ادامه دهد. زیرا در صورت خروج انگلستان، تأمین بودجۀ کافی برای این برنامۀ پر هزینه امکان پذیر نخواهد بود.

تأثیر کشور سوئیس در برنامۀ بورسیه تحصیلی اراسموس

سوئیس نیز یکی از کشورهایی است که در سال 2014 از برنامۀ بورسیه تحصیلی اراسموس اتحادیۀ اروپا کناره گیری کرد و برنامۀ اراسموس خود با نام (SEMP) را معرفی نمود و تصمیم گرفت از طریق بورسیه تحصیلی و پذیرش دانشجویان قوی هزینه های جا به جایی دانشجویان و کارآموزان داخلی و خارجی خود را پرداخت کند. با این حال همچنان در برخی از برنامه های اراسموس اتحادیۀ اروپا به عنوان یکی از اعضا مشارکت دارد. این کشور نیز مانند انگلیس، قبل از خروج از اراسموس اتحادیۀ اروپا تأثیر زیادی در این برنامه داشته است. همان طور که برخی خبرنگاران در آوریل 2019 گزارش دادند، حدود 21 درصد از دانشجویان آموزش عالی سوئیس در برنامۀ اراسموس این کشور شرکت می کنند.
با وجود چالش ها ورونیکا فاور، هماهنگ کنندۀ برنامۀ تبادل برای اروپا، مستقر در دانشگاه فریبورگ سوئیس، به دانشگاه جهانی خبر داد که آن ها می خواهند از این به بعد مبادلات دانشجویی و کارآموزی خود را با دانشگاه های انگلستان افزایش دهند. با این حال نگرانی های ایجاد شده به دلیل شیوع ویروس کرونا در ترم گذشته باعث کاهش این جا به جایی ها شده است. طوری که در سال 2020 این دانشگاه سوئیس تنها 7 دانشجو را برای ادامۀ تحصیل به دانشگاه های انگلستان فرستاده و هیچ دانشجوی ورودی نیز از انگلیس نداشته است. فاور اعلام کرده برای ترم بهار 2021 نیز چهار دانشجو را به کشور انگلستان اعزام خواهند کرد و به یک آموزش دهنده در زمینۀ اراسموس در فریبورگ نیاز دارند. وی می گوید ما در گذشته به صورت منظم از انگلستان دانشجوی ورودی داشتیم و می خواهیم تعداد این دانشجویان ورودی و خروجی را افزایش دهیم تا روابطمان با انگلستان در این خصوص به یک تعادل قابل قبول برسد.
آژانس ملی سوئیس به نام (Movetia)، كه (SEMP) را در سطح ملی مدیریت می کند، به دانشگاه های سوئیس گفته است كه انگلستان همچنان به عنوان یك کشور شریک (SEMP) در طول سال تحصیلی 22- 2021 در نظر گرفته می شود. بنابراین، ما می توانیم فعالیت های ورودی و خروجی خود را با دانشگاه های انگلیس کنترل کنیم. اما این که آیا سوئیس پس از 22-2021 نیز به تبادل با دانشگاه های انگلستان ادامه خواهد داد یا خیر، بعداً تصمیم گیری می شود. زیرا این یک سؤال سیاسی است و نیاز به گذشت زمان دارد تا بتوان پاسخ صحیحی به آن داد. وی در جای دیگری از مصاحبۀ خود در مورد اراسموس گفت: سازمان دهی جا به جایی و بورسیه تحصیلی دانشجویان و کارمندان در خارج از اراسموس کار چندان سختی نیست. زیرا دانشگاه های اروپایی می خواهند به تبادل دانشجو با ما ادامه دهند. وی حتی ادعا کرد که خارج شدن از اراسموس می تواند فرصت های بهتری برای کشور سوئیس رقم بزند.

نروژ نیز می خواهد مبادلات خود با انگلستان را حفظ کند

نروژ یکی دیگر از کشورهاست که مایل است به اعزام و پذیرش دانشجو و کارآموز به انگلیس حتی در صورت جدا شدنش از اراسموس ادامه دهد. نروژ هرگز به اتحادیۀ اروپا ملحق نشده اما یک عضو کاملاً پردرآمد در برنامۀ بورسیه تحصیلی اراسموس است. بروندبو گفت: انگلیس همیشه در بین دانشجویان و کارآموزان اعزامی ما بسیار محبوب بوده است و ما از قبل با بسیاری از شرکای انگلیسی خود آمادۀ توافق نامه های جایگزین شده ایم اما احتمال دارد که در خارج از برنامۀ بورسیه تحصیلی اراسموس به دلایل مختلف مانند دلایل سیاسی تبادلات دانشجویان و کارآموزان به اندازۀ قبل نباشد. نروژ هر ساله مبلغ هنگفتی را به برنامۀ اراسموس اختصاص می دهد. به همین دلیل مجبور است تنها به تعداد محدودی اعزام و پذیرش دانشجو از انگلیس اکتفا کند و مقداری از بورسیه های خود را از طریق شرکت در اراسموس اتحادیۀ اروپا انجام دهد. دولت نروژ همچنین در سال 2020 مقالۀ جدیدی را منتشر کرد که کشورهای دیگر اتحادیۀ اروپا را به عنوان مرکز اصلی برای جایگزینی انگلستان در این برنامه، مورد توجه قرار داده است.
براندبو به (University World News) گفت: با توجه به شرایط موجود، ما ملزم به جستجوی مؤسسات دیگر برای شراکت در این برنامه هستیم که از سایر کشورهای عضو اتحادیۀ اروپا باشند. اگر چه در مورد چگونگی انجام این کار هنوز تصمیم گیری نهایی انجام نشده است. با وجود دسترسی دانشجویان نروژی به شرایط بسیار خوب از صندوق وام های آموزشی دولتی نروژ برای کمک به تأمین هزینه های تحصیل در داخل و خارج از کشور، بسیاری از دانشجویانی که مسائل مالی برایشان اهمیت زیادی دارد به خوبی از برنامه های این کشور بهره مند شده اند. یعنی این که چه دانشجویانی که بورسیه تحصیلی اراسموس نروژ را گرفته و چه دانشجویانی که بورسیۀ خود نروژ را می گیرند، می توانند با دغدغه کم و یا بدون دغدغه های مالی به تحصیلات خود زیر نظر این کشور ادامه دهند.

جمع بندی

به طور کلی برنامۀ بورسیه تحصیلی اراسموس که با شراکت برخی از کشورهای عضو اتحادیۀ اروپا به صورت سالیانه برگزار می شود یک برنامۀ آموزشی بزرگ و سیاسی است. به همین دلیل برخی از کشورها مانند انگلستان بعد از مدتی اگر ببینند ادامۀ شراکت با این برنامه به نفع کشورشان و دانشجویان و کارآموزانشان نیست از آن کناره گیری می کنند. با این حال خروج کشورهایی مانند انگلستان به قدری تأثیر منفی در این برنامه دارد که ممکن است تا زمان پیدا کردن شریک جدید نتوانند مانند قبل به اهداف خود دسترسی پیدا کنند. چنان چه به دنبال اخذ بورسیه تحصیلی هستید می توانید با شماره تلفن 02141276 تماس حاصل نموده و یا با پر کردن فرم مشاوره رایگان با کارشناسان خبره مؤسسۀ مای‌آرمان ارتباط برقرار کنید.